Astma oskrzelowa u dzieci

Opis choroby

Astma należy do grupy przewlekłych chorób układu oddechowego. Jej objawy mogą pojawić się w każdym wieku, lecz najczęściej występuje w pierwszych latach życia dziecka. Długoletnie obserwacje wskazują, że w 1/3 przypadków objawy kliniczne pojawiają się przed ukończeniem 2 roku życia. U pacjentów z łagodniejszymi postaciami choroby objawy astmy ustępują lub łagodnieją po okresie dojrzewania. Jednak u około 1/3 chorych mogą utrzymywać się również w życiu dorosłym.

Astma oskrzelowa nazywana jest także dychawicą oskrzelową, związana bezpośrednio z napadami duszności przy wydechu, z towarzyszącym, charakterystycznym świstem i furkotaniem oraz uczuciem zagrożenia. Przyczyną jest nieprawidłowa praca oskrzeli i oskrzelików.

Przyczyny

Wśród czynników przyczyniających się do rozwoju astmy oskrzelowej u dzieci można wymienić dwie grupy: osobnicze i środowiskowe.

Czynniki osobnicze:

·     predyspozycja genetyczna,

·     atopia,

·     nadreaktywność oskrzeli,

·     płeć,

·     rasa lub inne czynniki etniczne.

Czynniki środowiskowe:

·     alergeny w środowisku domowym: roztocze kurzu domowego, pleśnie, alergeny pochodzenia zwierzęcego, alergeny karaluchów,

·     alergeny poza domem: pyłki roślin, pleśnie,

·     bierne i czynne palenie tytoniu,

·     infekcje wirusowe,

·     niska urodzeniowa masa ciała,

·     zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego,

·     dieta i stosowanie innych leków,

·     otyłość.

Częstotliwość (zachorowalność)

Częstość astmy jest zróżnicowana regionalnie. Zależy głównie od czynników genetycznych, środowiskowych, zdrowotnych, jak i od warunków socjalno-bytowych i kulturowych. Wskaźniki występowania astmy w grupie dzieci wahają się na świecie od 2,8% do 37%. Szacuje się, że choruje na nią około 34 mln osób na świecie. W krajach europejskich wynik ten oscyluje około 10%. Z danych GUS wynika, że z powodu chorób układu oddechowego – w tym astmy, w roku 2016 odnotowano 13 895 zgonów. 

Objawy astmy oskrzelowej

Objawy astmy mają zmienny charakter nasilenia. Często ustępują samoistnie lub pod pływem zastosowania leczenia. Poza epizodami i napadami mogą również w ogóle nie występować.

Objawy podmiotowe: 

·     podstawowym objawem jest duszność, ma charakter napadowy, ze zmiennym nasileniem, może się pojawiać o każdej porze dnia i nocy, może występować samoistnie lub po ekspozycji na czynniki wyzwalające objawy – np. alergeny,

·     duszność połączona z wrażeniem ściskania w klatce piersiowej,

·     charakterystyczny, świszczący oddech,

·     meczący kaszel – suchy, napadowy,

·     współwystępowanie innych objawów – np. alergicznego nieżytu nosa.

Objawy przedmiotowe, stwierdzone w okresie występowania objawów – objawy osłuchowe: świsty (rozlane, obustronne, głównie wydechowe), furczenie, wydłużony oddech. U niektórych chorych można także zaobserwować pracę dodatkowych mięśni oddechowych.

Postępowanie w przypadku wystąpienia objawów

W momencie wystąpienia objawów należy zapewnić dziecku wygodną pozycję, otworzyć okno w celu dostarczenia świeżego powietrza, rozpiąć ubranie, uspokoić chorego, zachować opanowanie. Niemniej jednak objawy u dziecka takie jak: świszczący oddech, problemy z oddychaniem, duszności, świadczą o konieczności zgłoszenia się do lekarza.

Rozpoznanie i diagnoza

W znacznej części przypadków prawidłowo przeprowadzony wywiad pozwala na ustalenie rozpoznania i wyodrębnienie czynnika przyczynowego choroby. W tym przypadku dziecko lub opiekun pytany jest m.in. o takie kwestie jak: objawy choroby, częstość i nasilenie objawów, opis napadu, czynniki wywołujące zaostrzenie objawów, wpływ choroby na dziecko i rodzinę, aktywność fizyczna, absencja w szkole, występowanie astmy i chorób atopowych u członków rodziny, współistnienie chorób atopowych (alergia pokarmowa, atopowe zapalenie skóry, alergiczny nieżyt nosa), dotychczasowe leczenie, czynniki środowiskowe.

W badaniu przedmiotowym stosowana jest spirometria (badanie podczas którego mierzona jest objętości i pojemności płuc oraz przepływy powietrza znajdującego się w płucach i oskrzelach w cyklu oddechowym). W celu dalszej diagnostyki wykonywane są również testy alergiczne i inne badania pomocnicze.

Sposoby leczenia

Leczenie astmy jest leczeniem kompleksowym obejmującym:

·     ograniczenie do minimum lub wyeliminowanie kontaktu dziecka z alergenem wywołującym objawy,

·     przewlekłe leczenie przeciwzapalne,

·     leczenie objawowe, stosowanie tzw. leków wziewnych,

·     edukację dziecka i rodziny.

Leczenie w astmie oskrzelowej jest leczeniem stopniowym. O sposobie decyduje stopień ciężkości rozpoznania choroby. W przypadku zmiany stopnia ciężkości zmianie ulega także leczenie farmakologiczne. W każdym z przypadków zmiana ta dokonywana jest na podstawie 3-4 miesięcznej obserwacji pacjenta. W przypadku dzieci najodpowiedniejszą formą podawania leków jest droga wziewna, kiedy to lek podawany jest bezpośrednio do miejsca przeznaczenia. W zależności od wieku dziecka stosuje się różne sposoby podawania leków. Dla dzieci w wieku 4 lata i młodsze: MDI+spejser z maseczką twarzową, nebulizator; dla dzieci w wieku 4 do 6 lat: MDI+spejser z ustnikiem; dla dzieci powyżej 6 roku życia: nebulizator, wielodawkowy inhalator proszkowy, inhalator ciśnieniowy aktywowany wdechem, MDI+spejser z ustnikiem.

Dieta w astmie oskrzelowej

W astmie oskrzelowej należy stosować dietę eliminującą z jadłospisu produkty zawierające alergeny pokarmowe reagujące krzyżowo z alergenami wziewnymi. 

Poradniki online:

Kulus Marek, Dziecko z  astmą w szkole i przedszkolu

http://www.bc.ore.edu.pl/Content/166/cmppp_astma_e.pdf

Co w płucach świszczy? – czyli: małe dzieci z astmą lub zespołem krupu

http://akademia.srv180c.pl/akademia5/pdf/poradnik-rodzice.pdf

główna strona do kontaktu http://akademia.srv180c.pl/#

Źródła:

[1] Pietrzyk J. J., Kwinta P., Pediatria, t. 3, Kraków 2018.

[2] Kubicka K., Kawalec W., Pediatria, t. 1, Warszawa 2006.

[3] Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2018, Kraków 2018.